Triển lãm “Thổ cẩm kể”: hoa văn thổ cẩm của người dân tộc thiểu số

“Thổ cẩm kể” là triển lãm hoa văn thổ cẩm của người dân tộc thiểu số do Chie Dù Pù Dù Pà tổ chức vào tháng 5/2021. Triển lãm trưng bày những tấm vải họa tiết cầu kỳ do bà con dệt tay tỉ mỉ, để mọi người hình dung rõ hơn ý nghĩa và cách các hoa văn đi vào đời sống thường ngày của người dân tộc thiểu số.

Vì tình hình dịch bệnh còn phức tạp, triển lãm được tổ chức trực tuyến, từ ngày 23 đến 29/5/2021. Mỗi hoa văn được giới thiệu cùng câu chuyện đằng sau nó, như bà con vẫn kể cho nhau nghe.

Hoa văn con rồng cụt đuôi của người Thái

Chuyện kể rằng có đôi vợ chồng nông dân nghèo, hiếm con, nhặt được một quả trứng ở suối. Quả trứng nở ra một chú rồng nhỏ, được ông bà thương như con ruột. Một hôm ông vô tình cuốc phải đuôi làm rồng cụt đuôi. Khi giặc đến xâm lược, rồng xin cha mẹ cho đi đánh giặc và dặn đừng nhắc tên mình, nhưng vì quá nhớ nên ông bà vẫn nhắc. Giặc biết được và giết chết rồng. Từ đó, mỗi mùa nước lớn, rồng lại gửi về những đàn cá lớn để báo hiếu cha mẹ.

Người Thái ở Mai Châu lưu truyền câu chuyện này và dệt hoa văn con rồng cụt đuôi, thường ở cạp váy của phụ nữ. Hình con rồng được cách điệu, đăng đối, bố cục chặt chẽ, để nhớ đến cậu bé rồng hiếu thảo.

Hoa văn rồng cổ đỏ của người Lào

Xưa có hai anh em mồ côi cha mẹ từ nhỏ. Một hôm chị dâu nhặt được một quả trứng rồng to bên suối, luộc cùng trứng vịt và dặn em ăn quả to. Thương anh làm việc vất vả, người em nhường quả trứng to cho anh. Ăn xong, người anh khát mãi không hết, đi xuống suối uống rồi không muốn trở về. Anh dặn em buộc sợi chỉ đỏ vào cổ anh để nhận ra nhau, rồi biến mất. Đến ngày hội, người em mang cơm và nước ra suối gọi anh, chỉ thấy một con rồng có sợi chỉ đỏ ở cổ và nhận ra đó chính là anh mình. Lớn lên, nhớ anh, người em gái dệt hoa văn hình rồng cổ buộc chỉ đỏ.

Từ đó, hoa văn rồng được người Lào dùng để nhắc về tình anh em gắn bó. Trước kia, rồng thường được dệt màu trắng trên nền đen. Ngày nay, người Lào thêm màu xanh và các họa tiết hoa lá để trang trí.

Hoa văn người cưỡi hổ của người Lào

Hoa văn người cưỡi hổ thường thấy ở chân váy hoặc khăn trải bàn, và gắn với hai câu chuyện nhỏ. Với người họ Lường, hổ là con vật thiêng, được gọi là Ông Hổ. Nếu gặp hổ chết, họ phủ vải trắng lên và khóc thương như khi người thân qua đời. Hoa văn con hổ nhắc nhau không làm hại Ông Hổ. Người họ khác cũng dệt hoa văn tương tự, để nhắc con cái những điều kiêng kỵ khi lấy người họ Lường.

Câu chuyện thứ hai kể về người mẹ nghèo vào rừng kiếm củi, kiệt sức rồi mất. Cậu con trai bị mẹ ghẻ hắt hủi, buồn tủi đi vào rừng và gặp một con hổ, chính là người mẹ đã mất hóa thân. Hổ mẹ kiếm thức ăn, quần áo cho cậu, và cậu sống yên vui bên mẹ.

Qua những câu chuyện này, Chie thấy với bà con dân tộc Lào, thiên nhiên là người bạn thân thiết, gắn liền với cuộc sống thường ngày. Họ yêu mến, tôn trọng và sống chan hòa với thiên nhiên.

Hoa văn mặt trời của người H’Mông

Hoa văn mặt trời thường được thêu hoặc vẽ bằng sáp ong trên tấm địu hoặc mũ của trẻ em. Người H’Mông quan niệm mặt trời mang lại ánh sáng cho nhân gian, là nguồn sức mạnh xua đuổi tà ma và đem lại cuộc sống bình yên.

Với người phụ nữ, mặt trời càng quan trọng. Khi địu con trên lưng, người mẹ là tấm chắn bảo vệ phía trước, còn hình mặt trời thêu trên tấm địu phía sau giúp xua đuổi tà ma và che chở đứa con bé bỏng.

Những tấm vải trong triển lãm

Các tấm vải được treo giữa vườn cây để người xem ngắm họa tiết từ nhiều góc.

Khép lại triển lãm

Vì không thể đến trực tiếp để sờ tận tay tấm thổ cẩm và nghe kể sự tích, Chie làm một video triển lãm để tổng kết những hoa văn đã giới thiệu. Triển lãm khép lại vào ngày 29/5/2021. Chie chân thành cảm ơn các bạn đã đồng hành và hẹn gặp lại khi dịch bệnh qua đi.